نگرش تطبیقی به وحدت اسلامی و ملی‌گرایی

چکیده:

این پژوهش در موضوع؛ «نگرش تطبیقی به‌ وحدت اسلامی و ملی‌گرایی»پس از مقدمه در چهار بخش تنظیم شده است.بخش اول؛ به کلیات پرداخته که در آن پس از طرح چارچوب نظری بحث، تعاریف وحدت اسلامی ناسیونالیسم، ملت، و پیشینة ناسیونالیسم ارائه شده است.در بخش دوم؛ وحدت اسلامی و دیگر آموزه‌های اسلام با ناسیونالیسم مورد مطالعه تطبیقی قرارگرفته است. که اسلام با تفاوت مبنایی و عمیق که اصالت را به شخصیت انسان می‌دهد، که همانا تقوا است، با بسیاری از نحله‌های ناسیونالیستی که برخی از آنها با اصالت به شخص انسان و مبانی برتری نژاد، یا نظام حکومتی خاص مطرح می‌شود، در تعامل نیست، چون در اسلام مبانی و ارزش‌های نظیر تقوا، التزام به آموزه‌ها و اصول همة ادیان، و رهبری معنوی و فرهیخته، نه کاریزماتیک مهم است. اما اسلام با برخی از نحله‌های ناسیونالیستی مثبت چون ضد استعمار، وحدت‌خواه، ملی، اصلاح‌طلب و...تاحدودی سازگار دیده‌ می‌شود، چنانچه از نحوة تعریف امام خمینی(ره) از وحدت‌ملی می‌توان به نوعی از ناسیونالیسم ملی راه یافت، و شهید مطهری نیز دیدگاه اسلام را با ناسیونالیسم مثبت هماهنگ می‌داند، و می‌گوید اسلام فقط با گونه‌های منفی ملی‌گرایی مخالف است. بخش سوم؛ به تبیین ناسیونالیسم اختصاص یافته است، که سیر رشد ملی‌گرایی را به عنوان یک باور سیاسی از آغاز قرن 16میلادی و اقـدامـات سلاطین و شاهزادگان اروپایی بیان داشته، و تأثیر انقلاب کبیر فرانسه را در این ایدئولوژی برجسته می‌داند.پس از آن، انواع ناسیونالیسم با توجه به ریشه‌های نظری چون:لیبرال، ضد استعماری، توسعه طلب، توتالیتر در دو بخش عمدة مثبت و منفی تبیین می‌شود.در ادامه مبانی ناسیونالیزم را در مؤلفه‌های چون برتری نژاد، قوم، کشور، تفکر جدایی دین از سیاست، تقدس بخشیدن افراطی به نشانه‌های ملی، توضیح می‌دهد.در پایان این بخش به تأثیرات ناسیونالیسم در اجتماع و روابط بین‌الملل در قالب دو مکتب برکت(مثبت) و ملامت(منفی) و نقد آن اشاره شده است. بخش چهارم؛ تحلیل وحدت‌ملی و ارتباط آن با ناسیونالیسم را به‌عهده دارد، که وحدت‌ملی با دیدگاه سعادت‌محور ناظر به اتحاد افراد، ملیت‌ها، نهادها، با دولت با حفظ حرمت و حقوق ملل دیگر، به دنبال ترقی و پیشرفت کشور خود است. ولی دیدگاه ناسیونالیستی افراطی به‌ دنبال حرمت شکنی، ‌اعمال زور و عصبیت‌های کور بدور از منطق و بار عقلانی است. اما وحدت‌ملی با گونه‌های مثبت ملی‌گرایی در تعامل است. از سوی دیگر وحدت‌اسلامی با درونمایه‌های ارزشی همگرایی انسانی، برادری دینی و سعادت بشری، با وحدت‌ملی مقایسه شده، که وحدت‌ملی با مایه‌های اسلامی همان وحدت‌اسلامی است.در نهایت با ذکر نتیجه این مقاله به پایان رسیده است.

 

کلید واژه‌ها: اسلام، غرب، ناسیونالیسم، ملت، وحدت‌اسلامی، ملیّت، وحدت‌ملی، عصبیت، همگرایی، جامعه، اعتقاد، نژاد، اجتماع، سیاست، آموزة دین، حاکمیت، روابط بین‌الملل.

/ 0 نظر / 20 بازدید