نگاهي به پيدايش و دگرديسي هرمنوتيك

قربانعلي‌ هادي

اشاره:

در اين مقاله سعي بر اين است كه دوره‌هاي پيدايش هرمنوتيك و نحوة رشد آن را مورد بررسي قرار داده، و كاربرد‌هاي مختلف هرمنوتيك[1] را در آن ادوار بيان دارد، و در نهايت مفاهيم مختلف هرمنوتيك را كه هرمنوتسين‌ها ارايه داده‌اند،تبيين نمايد.

اين لفظ در لغت ‏بهمعناي علم تفسير، تعبير و آيين تفسيري كتاب مقدّس، به‌كار رفته است[2]. كه از فعل يوناني «Hermeneuin» به‎معناي”تفسيركردن“ و معناي اسمي آن «Hermeneia» يعني«تفسير» اشتقاق[3] يافته است. وقتي از هرمنوتيک به‌‌‌عنوان شاخة از معرفت و مجموعه از تلاش‎هاي فکري و نظري ياد شده و به گسترة عام هرمنوتيک نظر داشته باشيم حرف«s» را در انتهاي آن قرار ميدهيم و«hermeneutics» تلفظ ميکنيم. بعضيها مانند «جمزرابينسون» ذکر«s» را لازم نمي‎داند[4]، چون ميگويد در زبانهاي ديگر در آلماني«hermeneutik»، در فرانسه «hermenetique» و در لاتين «hermenutica» همگي بدون پسوند«s» تلفظ ميشوند. اما زماني‎که زيرشاخهها و مفهوم وصفي آن (مکتب هرمنوتيک) منظور باشد، نظير: «هرمنوتيک قدسي ‎يا کتاب مقدّس»، «هرمنوتيک ادبي»، «هرمنوتيک هيدگر» و...، کلمه هرمنوتيک گاه با «s» و گاهي بدون آن تلفظ ميشود.[5]

اين واژه به هِرمس خداي پيام رسان يونانيان ارتباط روشني دارد، هرمس؛ خداي يونان باستان، رسول و پيام‌آور خدايان، خالقِ سخن و تفسير كننده خواسته‏هاي خدايان براي مردمان پنداشته مي‏شده است[6]. يونانيان به هرمس[7] «كشف زبان و خط» را نسبت داده و همين‎طور فرايند«به فهم در آوردن» اشيا را كار او ميداند.[8] در اساطير يونان هرمس همان ايزدي است که در اساطير روم به مرکوري معروف بوده و او فرزند زئوس[9]، و مايا است. صفات و کارکرد او در اساطير يونان بسيار متناقض و پيچيده است:[10]

الف. او در ميان ايزدان مسؤول باروري و تکثير جانوران برروي زمين بوده است؛

ب. او ايزد دولت و نعمت بوده، بازرگانان و مسافران را مدد ميرسانده است؛

ج. آموزنده بوده، سخنوري و فصاحت را به راهزنان ميآموخت؛

د. پيام آور، که پيام‎ها را به مخاطبان رسانده و قابل درک و فهم در ميآورد.

جان‎ميتيلز، در کتاب اسطوره‌‌‌شناسي خود صفحه 278 مينويسد: «هرمس برروي باد مينشسته و در مدّت زمان کوتاهي همة دنيا را طي ميکرده است، او در اوّلين روز زاده شدنش گله‎اي از آپولون ربود آنگاه چنگ را آفريد ونيز گله‎اي آپولون را براي خدايان قرباني کرد». هيدگر ميگويد هرمس آورنده تقدير بشر است ونيز آشکار کننده آن[11].

بنابراين هرمنوتيك متضمن مفاهيم چون: بيان، گفتن، توضيح و ترجمه مي‌باشد، و در ريشه‎هاي اوّلية خود در رمزگشايي و تفسير قدسي به‌کار ميرفته است، بعدها براي تفسير متون ادبي به‌کار رفت؛ الينورشافر: «آتنيهاي قرن پنجم قبل از ميلاد که ارادت خاصي به ايلياد و اوديسة هومر داشتند بسياري از مفاهيم آن‎را به دليل آن‎که لهجههاي فراوان روستاي در متن بکار رفته بود، دريافت نميکردند. لاجرم به تفسير نوشتههاي هومر ميپرداختند» که در قرن اوّل قبل از ميلاد نيز جمعي از متفکران در مدرسه اسکندرية يونان به تأويل‎هاي تمثيلي آثار هومر دست ميزدند.[12]

هرمنوتيک از دوران کهن به‌‌‌عنوان روش تفسير متون در بين مسيحيان و مسلمانان مطرح بوده است، و اين روش تفسيري از جانب متفکران نظير کلادينوس

/ 0 نظر / 8 بازدید